Daniel Esparza, trong bản tin ngày 01/02/2026 của Aleteia, cho hay: Tựa đề có thể của thông điệp đầu tiên của Đức Giáo Hoàng Leo XIV không còn là một bí ẩn nữa. Được dự đoán rộng rãi sẽ có tên là Magnifica Humanitas (“Nhân tính Tuyệt vời”), văn bản này vẫn chưa được công bố, nhưng chỉ riêng cái tên (được cho là) của nó đã hé lộ phần nào những ưu tiên của triều đại giáo hoàng trẻ tuổi này.
Kể từ mùa hè năm 2025, các quan chức Vatican đã xác nhận rằng Đức Giáo Hoàng Leo XIV đang miệt mài làm việc về một văn kiện nền tảng. Vào tháng 11, Đúc Hồng Y Víctor Manuel Fernández, người đứng đầu Bộ Giáo lý Đức tin, đã báo hiệu rằng thông điệp này sẽ đề cập đến trí tuệ nhân tạo — một chủ đề gần gũi với mối quan tâm của Đức Giáo Hoàng — và “tình hình chung của xã hội”.
Việc lựa chọn tiêu đề — ít nhất là theo cách báo chí Ý đưa tin — rất đáng chú ý. Magnifica Humanitas đặt phẩm giá con người làm trung tâm, khẳng định rằng nhân tính vẫn “tuyệt vời” ngay cả khi bị đe dọa bởi sự tăng tốc kỹ thuật, sự loại trừ kinh tế hoặc sự phân mảnh văn hóa.
Cụm từ này cũng là một sự ám chỉ có chủ ý đến tên hiệu Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã chọn khi đắc cử — một sự liên hệ rõ ràng đến Đúc Leo XIII và thông điệp mang tính bước ngoặt năm 1891 của ngài, Rerum Novarum.
Tiêu đề chưa được Vatican xác nhận thế nào, thì ngày phát hành cũng chưa được công bố như vậy. Tuy nhiên, nhiều thông điệp xã hội trong hơn 100 năm qua đã được phát hành vào các ngày kỷ niệm của Rerum Novarum: tháng 5 năm 1931, 1961, 1981, chỉ là một vài ví dụ.
Một năm "6" cũng là một ngày kỷ niệm khác, vì vậy có vẻ như Nhân tính Tuyệt vời có thể được phát hành vào ngày 15 tháng 5 năm 2026. (Thông điệp xã hội năm 1981 của Đức Gioan Phaolô II không được phát hành vào năm đó cho đến tháng 9, nhưng nó đã được lên kế hoạch vào ngày 15 tháng 5 — cho đến khi xảy ra vụ ám sát bất thành vào ngày 13 tháng 5 năm đó.)
Những biến động được đáp trả bằng các nguyên tắc
Khi Rerum Novarum xuất hiện, nó đã gây chấn động thế giới như một tiếng sấm. Đức Giáo Hoàng Leo XIII đã đối diện với những biến động của thời đại kỹ nghệ: sự bất bình đẳng sâu sắc, sự tập trung của cải và sự bóc lột công nhân giữa “những tiến bộ vượt bậc trong nghệ thuật và các phương pháp kỹ nghệ mới”. Ngài đã nêu ra những nguyên tắc làm nền tảng cho giáo huấn xã hội của Giáo Hội Công Giáo — quyền sở hữu tư nhân, tiền lương công bằng, thời gian nghỉ ngơi khỏi lao động và sự bảo vệ đặc biệt cho những người dễ bị tổn thương.
Hơn một thế kỷ sau, cuộc xung đột đã thay đổi. Ngày nay, căng thẳng vẫn nằm giữa tư bản và lao động, nhưng cũng giữa hành động của con người và trí tuệ máy móc — thường là ngay trong chính nơi làm việc.
Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã nhiều lần quay trở lại chủ đề này kể từ khi đắc cử, cho thấy rằng Giáo hội một lần nữa đang chuẩn bị lên tiếng dứt khoát trong thời điểm chuyển đổi văn minh.
Những ý tưởng đã được chia sẻ
Vào tháng 6 năm 2025, phát biểu tại Hội nghị lần thứ hai về Trí tuệ Nhân tạo, Đạo đức và Quản trị Doanh nghiệp, Đức Giáo Hoàng đã cảnh báo về tác động của trí tuệ nhân tạo đối với sự phát triển thần kinh và trí tuệ của trẻ em và thanh thiếu niên. Trong khi thừa nhận “tiềm năng phi thường” của nó như một sản phẩm của sự khéo léo của con người, ngài cảnh báo rằng thanh thiếu niên phải được hỗ trợ — chứ không phải bị cản trở — trên con đường trưởng thành và trách nhiệm của họ.
Mối lo ngại không chỉ gói gọn trong Kỹ thuật. Phát biểu trước các phong trào quần chúng tập hợp tại Hội trường Paul VI vào tháng 10 năm 2025, Đức Giáo Hoàng Leo XIV tuyên bố rằng “sự loại trừ là bộ mặt mới của bất công xã hội”. Câu nói này vang vọng như tiếng vọng của thông điệp Rerum Novarum trong thế kỷ XXI. Ngài nhận thấy rằng thị trường hoàn cầu có thể đã lan tỏa các công cụ kỹ thuật số khắp mọi nơi, nhưng đất đai, nhà ở và công việc xứng hợp vẫn nằm ngoài tầm với của hàng triệu người.
Hết lần này đến lần khác, Đức Giáo Hoàng đã cảnh báo về sự mất mát nào đó về cảm thức nhân bản. Ngài nhấn mạnh rằng trí tuệ nhân tạo là một công cụ – chứ không bao giờ là một tác nhân đạo đức. Nếu sử dụng thiếu lương tâm, nó có thể làm sâu xa thêm sự bất bình đẳng, gây ra xung đột và biến con người thành những điểm dữ liệu. Ngài lập luận rằng thước đo đạo đức phải luôn là việc bảo vệ “phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi con người”, cùng với sự tôn trọng sự đa dạng về văn hóa, tâm linh và xã hội.
Nếu Magnifica Humanitas đi theo quỹ đạo này, nó rất có thể sẽ trở thành đóng góp mang tính quyết định của Đức Leo XIV: một lời kêu gọi lương tâm được đổi mới trong thời đại của các hệ thống mờ ám, nhắc nhở các Kitô hữu và thế giới rộng lớn hơn rằng tiến bộ mà không có trách nhiệm thì không phải là tiến bộ.