Kathleen N. Hattrup, trong bản tin ngày 09/01/2026 của Aleteia, tường trình: Theo truyền thống hàng năm, Đức Giáo Hoàng Leo đã có bài phát biểu đầu tiên trước đoàn ngoại giao được công nhận tại Tòa Thánh: 184 quốc gia có quan hệ với Vatican.
“Chiến tranh đang trở lại thịnh hành và lòng nhiệt thành chiến tranh đang lan rộng,” Đức Giáo Hoàng Leo XIV cảnh báo trong bài phát biểu đầu tiên trước các nhà ngoại giao được công nhận tại Tòa Thánh, đại diện của 184 quốc gia có quan hệ ngoại giao với quốc gia nhỏ nhất thế giới.
Ngài nhấn mạnh: Nhưng hòa bình vẫn là một “điều tốt đẹp, khó khăn nhưng thực tiễn”.
Cuộc gặp gỡ thường niên với nhóm các nhà ngoại giao đông đảo này diễn ra vào khoảng dịp năm mới. Đức Giáo Hoàng Leo đã nói chuyện với nhóm đa ngôn ngữ bằng tiếng Anh, ngôn ngữ mẹ đẻ của ngài.
Hàng năm, đây là một trong những bài phát biểu dài nhất và phức tạp nhất mà Người kế vị Thánh Phêrô sẽ đọc.
Đây là bài phát biểu "về tình hình hoàn cầu", được trình bày với cái nhìn sâu sắc độc đáo mà một vị Giáo hoàng có được, dựa trên thông tin nội bộ thu thập được từ các đại diện của ngài trên khắp thế giới, cũng như từ các nam nữ tu sĩ và các giám đốc của mạng lưới từ thiện rộng lớn của Giáo hội tại hầu hết mọi nơi trên thế giới.
Vị Giáo hoàng dòng Thánh Augustinô đã dựa vào luận thuyết nổi tiếng của Thánh Augustinô về Hai Thành phố - thành phố của Thiên Chúa và thành phố của thế gian - cho bài phát biểu đầu tiên của ngài trước các nhà ngoại giao.
Trong khi Đức Giáo Hoàng Leo dựa trên Thánh Augustinô cho hầu hết mọi bài phát biểu trước các tín hữu, bài phát biểu này trước các dân tộc đại diện cho tất cả các tôn giáo cho thấy sự kính trọng của ngài đối với Thánh Augustinô như một tiếng nói mang lại cái nhìn sâu sắc cho toàn thể nhân loại.
Một trong những điều quan trọng mà ngài đề cập là tầm quan trọng của ngôn ngữ. Ngài nói rằng: "Việc tái khám phá ý nghĩa của từ ngữ có lẽ là một trong những thách thức hàng đầu của thời đại chúng ta."
Về khía cạnh này, ngài cảnh báo rằng từ ngữ không nên mất đi "mối liên hệ với thực tại, và chính thực tại trở nên gây tranh cãi và cuối cùng là không thể truyền đạt được."
Dưới đây là một suy gẫm của Thánh Augustinô, một suy gẫm kết luận rằng "một người sẽ dễ dàng trò chuyện với con chó của mình hơn là với người nước ngoài!"
Đức Thánh Cha đã đề cập đến một số xung đột cụ thể, bắt đầu với Ukraine và Đất Thánh, nhưng sau đó nhanh chóng chuyển sang Venezuela, trước khi đề cập đến tình hình ở châu Phi và Đông Á.
Hòa bình
Đức Leo nói: "theo cách nói nổi tiếng của Đức Giáo Hoàng Phanxicô, chúng ta không phải đang ở trong một kỷ nguyên thay đổi mà là trong một sự thay đổi kỷ nguyên".
Ngài than thở rằng "nguyên tắc được thiết lập sau Thế chiến thứ hai, cấm các quốc gia sử dụng vũ lực để xâm phạm biên giới của các quốc gia khác, đã bị phá vỡ hoàn toàn". Và ngài nói rằng hòa bình hiện được tìm kiếm "thông qua vũ khí như một điều kiện để khẳng định quyền thống trị của mình."
Nhưng về phương diện này, ngài đã trích dẫn dài dòng một nhận định của Thánh Augustinô:
Hơn nữa, như Thánh Augustinô đã lưu ý, "không ai không muốn có hòa bình. Bởi vì ngay cả những người gây chiến cũng chỉ mong muốn chiến thắng; nghĩa là, họ mong muốn đạt được hòa bình trong vinh quang. Bởi vì chiến thắng chẳng phải là chinh phục những kẻ chống lại chúng ta sao? Và khi điều này được thực hiện thì sẽ có hòa bình… bởi vì ngay cả những người cố tình phá vỡ nền hòa bình mà họ đang sống cũng không ghét hòa bình, mà chỉ muốn nó được thay đổi thành một nền hòa bình phù hợp hơn với họ. Do đó, họ không muốn không có hòa bình, mà chỉ muốn có nền hòa bình mà họ mong muốn."
Ngài cũng nói về mối đe dọa của trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc chế tạo vũ khí ngày càng tinh vi hơn.
Luật nhân đạo
Đức Giáo Hoàng Leo nhấn mạnh rằng việc tuân thủ luật nhân đạo quốc tế không thể "chỉ dựa vào hoàn cảnh và lợi ích quân sự hoặc chiến lược."
Chúng ta không thể phớt lờ việc phá hủy các bệnh viện, cơ sở hạ tầng năng lượng, nhà cửa và những nơi thiết yếu cho cuộc sống hàng ngày là một sự vi phạm nghiêm trọng luật nhân đạo quốc tế. Tòa Thánh tái khẳng định sự lên án của mình đối với bất cứ hình thức can thiệp nào của thường dân vào các hoạt động quân sự. Tòa Thánh cũng hy vọng rằng cộng đồng quốc tế sẽ nhớ rằng việc bảo vệ nguyên tắc bất khả xâm phạm phẩm giá con người và sự thánh thiêng của sự sống luôn quan trọng hơn bất cứ lợi ích quốc gia nào.
Thách thức chính
Đức Giáo Hoàng Leo lập luận: "Việc tìm lại ý nghĩa của ngôn từ có lẽ là một trong những thách thức chính của thời đại chúng ta".
Khi ngôn từ mất đi mối liên hệ với thực tại, thì chính thực tại trở nên gây tranh cãi và cuối cùng là không thể truyền đạt, chúng ta trở nên giống như hai người mà Thánh Augustinô nhắc đến, những người buộc phải ở bên nhau mà không ai biết ngôn ngữ của người kia. Ngài nhận xét rằng, “Ngay cả những động vật không biết nói, thậm chí là những loài khác nhau, cũng hiểu nhau dễ dàng hơn hai cá thể này. Bởi vì mặc dù cả hai đều là con người, nhưng bản chất chung của họ không giúp ích gì cho tình bạn khi họ bị ngăn cách bởi sự khác biệt về loài người.” Sự thiếu hụt ngôn ngữ trong việc truyền đạt cảm xúc của họ cho nhau; đến nỗi một người đàn ông sẽ dễ dàng trò chuyện với con chó của mình hơn là với một người nước ngoài!”
Trong bối cảnh này, ngài nói: "Ngôn ngữ ngày càng trở thành một vũ khí để lừa dối, hoặc để tấn công và xúc phạm đối thủ." "Chúng ta cần ngôn từ một lần nữa để diễn đạt những thực tại rõ ràng và rành mạch một cách dứt khoát," ngài nói thêm rằng đây không chỉ là thách thức đối với quan hệ quốc tế, mà còn cả trong chính gia đình chúng ta và trên mạng xã hội.
Đức Leo chỉ ra "nghịch lý mà sự suy yếu của ngôn ngữ này thường được viện dẫn nhân danh chính tự do ngôn luận."
Tuy nhiên, khi xem xét kỹ hơn, điều ngược lại mới đúng, bởi vì tự do ngôn luận và phát biểu được bảo đảm chính bởi sự chắc chắn của ngôn ngữ và sự kiện mỗi thuật ngữ đều dựa trên sự thật. Thật đau lòng khi thấy không gian cho tự do ngôn luận đích thực đang bị thu hẹp nhanh chóng, đặc biệt ở phương Tây. Đồng thời, một loại ngôn ngữ kiểu Orwell mới đang phát triển, trong nỗ lực ngày càng bao hàm, lại dẫn đến việc loại trừ những người không phù hợp với các hệ tư tưởng đang thúc đẩy nó.
Trong bối cảnh này, tự do lương tâm bị hạn chế. Ngài đặc biệt lưu ý đến hoàn cảnh của các bác sĩ và chuyên gia chăm sóc sức khỏe, những người từ chối tham gia vào các hoạt động như phá thai hoặc Cái chết êm ái.
Ngài nói: "Phản đối lương tâm không phải là nổi loạn, mà là hành động trung thành với chính mình. Vào thời điểm này trong lịch sử, tự do lương tâm dường như ngày càng bị các quốc gia đặt câu hỏi, ngay cả những quốc gia tuyên bố dựa trên nền dân chủ và nhân quyền."
Tự do tôn giáo
Đức Thánh Cha đã dành sự quan tâm sâu sắc đến tự do tôn giáo như là "quyền con người đầu tiên trong tất cả các quyền, bởi vì nó thể hiện thực tế cơ bản nhất của con người". Ngài lưu ý rằng nghiên cứu gần đây cho thấy "64% dân số thế giới phải chịu những vi phạm nghiêm trọng về quyền này."
Khi yêu cầu tự do tôn giáo và việc thờ phượng của các Kitô hữu được tôn trọng đầy đủ, Tòa Thánh cũng yêu cầu điều tương tự đối với tất cả các cộng đồng tôn giáo khác.
Việc bức hại Kitô hữu nói riêng "vẫn là một trong những cuộc khủng hoảng nhân quyền lan rộng nhất hiện nay, ảnh hưởng đến hơn 380 triệu tín đồ trên toàn thế giới."
Đáng buồn thay, tất cả điều này cho thấy rằng tự do tôn giáo trong nhiều bối cảnh được coi là một “Đặc quyền” hay sự nhượng bộ hơn là một quyền cơ bản của con người.
Về phương diện này, ngài đã đề cập đến Bangladesh, khu vực Sahel và Nigeria, cũng như các vụ tấn công khủng bố nghiêm trọng hồi tháng Sáu năm ngoái vào giáo xứ Thánh Elias ở Damascus và Cabo Delgado, Mozambique.
Về châu Âu và châu Mỹ, ngài nói:
Đồng thời, chúng ta không được quên một hình thức phân biệt đối xử tôn giáo tinh vi đối với người Kitô hữu, đang lan rộng ngay cả ở những quốc gia nơi họ chiếm đa số, như ở châu Âu hay châu Mỹ. Ở đó, đôi khi họ bị hạn chế khả năng rao giảng chân lý Tin Mừng vì lý do chính trị hoặc tư tưởng, đặc biệt là khi họ bảo vệ phẩm giá của những người yếu thế nhất, thai nhi, người tị nạn và người di cư, hoặc cổ vũ gia đình.
Phẩm giá của mỗi người, bao gồm cả người di cư
Đức Giáo Hoàng nói: "Trong các mối quan hệ và hành động quốc tế của mình, Tòa Thánh luôn kiên định bảo vệ phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi người".
Ngài nhấn mạnh về phương diện này rằng "mỗi người di cư là một con người và, với tư cách đó, có những quyền bất khả xâm phạm phải được tôn trọng trong mọi hoàn cảnh."
Tôi xin nhắc lại niềm hy vọng của Tòa Thánh rằng các hành động của các quốc gia chống lại tội phạm và buôn người sẽ không trở thành cái cớ để làm suy yếu phẩm giá của người di cư và người tị nạn.
Ngài nói về những thách thức đối với gia đình, cho rằng gia đình phải đối diện với hai thách thức: sự bị gạt ra ngoài lề trong các hệ thống quốc tế, và vấn đề về các gia đình dễ bị tổn thương và tan vỡ.
Thiên chức yêu thương và hướng đến sự sống, thể hiện một cách quan trọng trong sự kết hợp độc nhất và không thể chia lìa giữa một người đàn bà và một người đàn ông, hàm chứa một mệnh lệnh đạo đức cơ bản để cho phép các gia đình chào đón và chăm sóc trọn vẹn sự sống chưa sinh. Điều này ngày càng trở thành ưu tiên, đặc biệt là ở những quốc gia đang trải qua sự suy giảm mạnh về tỷ lệ sinh. Trên thực tế, sự sống là một món quà vô giá được phát triển trong một mối quan hệ gắn bó dựa trên sự cho đi và phục vụ lẫn nhau.
Quyền con người bị đoản mạch
Đức Giáo Hoàng lên tiếng phản đối phá thai, mang thai hộ, an tử và vấn nạn nghiện ngập đang ngày càng gia tăng.
Ngài nói: "Những cân nhắc nêu trên khiến tôi tin rằng, trong bối cảnh hiện tại, chúng ta đang chứng kiến một 'sự đoản mạch' thực sự của quyền con người".
Quyền tự do ngôn luận, tự do lương tâm, tự do tôn giáo và thậm chí cả Quyền sống đang bị hạn chế nhân danh các quyền được gọi là "quyền mới", dẫn đến việc chính khuôn khổ nhân quyền đang mất đi sức sống và tạo điều kiện cho bạo lực và áp bức. Điều này xảy ra khi mỗi quyền trở nên tự quy chiếu, và đặc biệt là khi nó bị tách rời khỏi thực tại, tự nhiên và sự thật.
Niềm hy vọng
Đức Giáo Hoàng nói: "Bất chấp tình hình bi thảm trước mắt, hòa bình vẫn là một điều tốt đẹp, khó đạt được nhưng thực tiễn".
Đức Giáo Hoàng Leo nhấn mạnh: "Nếu nhìn kỹ hơn, chúng ta sẽ thấy không thiếu những dấu hiệu của niềm hy vọng can đảm trong thời đại chúng ta".
Và ngài kết luận bằng cách kêu gọi noi theo tấm gương của Thánh Phanxicô Assisi.
Tháng Mười sắp tới sẽ đánh dấu 800 năm ngày mất của Thánh Phanxicô Assisi, một người của hòa bình và đối thoại, được công nhận rộng rãi ngay cả bởi những người không thuộc Giáo Hội Công Giáo. Cuộc đời của ngài tỏa sáng rực rỡ, bởi vì nó được truyền cảm hứng bởi lòng can đảm sống trong chân lý, và nhận thức rằng một thế giới hòa bình được xây dựng bắt đầu từ những trái tim khiêm nhường hướng về thành phố thiên quốc.
Một trái tim khiêm nhường và yêu chuộng hòa bình là điều tôi mong muốn cho mỗi chúng ta và cho tất cả những người sống trong đất nước chúng ta vào đầu năm mới này.