Elise Ann Allen, trong bản tin ngày 23 tháng 4 năm 2026 của tạp chí Crux, cho rằng: Ngay từ đầu chuyến hành trình đến châu Phi, một trong những lời chỉ trích đối với quyết định của Đức Giáo Hoàng Leo khi đến thăm các quốc gia cụ thể mà ngài đã ghé thăm là sự hiện diện của ngài sẽ ủng hộ giới lãnh đạo độc đoán của họ.
Từ ngày 13 đến 23 tháng 4, Đức Giáo Hoàng đã đến thăm Algeria, Cameroon, Angola và Guinea Xích đạo, ba quốc gia cuối cùng nổi tiếng với chế độ độc tài và tham nhũng tràn lan.
Tại Cameroon, ngài đã gặp Tổng thống Paul Biya, 93 tuổi, người đứng đầu nhà nước cao tuổi nhất thế giới, nắm giữ chức vụ từ năm 1982. Trong khi ở Angola, ngài đã gặp Tổng thống João Lourenço, người đã kế nhiệm José Eduardo dos Santos vào năm 2017 sau 38 năm tại vị, được bầu vào năm 1979.
Tại Guinea Xích đạo, Đức Leo cũng đã gặp Tổng thống Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, 83 tuổi, người theo đạo Công Giáo, và đã nắm giữ chức vụ từ năm 1982, khiến ông trở thành người đứng đầu nhà nước tại vị lâu thứ hai thế giới sau Biya hoặc người đứng đầu nhà nước tại vị lâu nhất, nếu tính từ năm 1979 khi ông là người đứng đầu hội đồng quân sự cầm quyền của đất nước.
Kết thúc chuyến thăm chớp nhoáng kéo dài 2 ngày tới Guinea Xích đạo, chuyến thăm của Đức Giáo Hoàng Leo đến Mongomo và Bata hôm thứ Sáu đã cho thấy sự căng thẳng thường đi kèm với vai trò mới của ngài với tư cách là người lãnh đạo Giáo hội toàn cầu, khi ngài tìm cách khích lệ các tín hữu ở một trong những khu vực phát triển nhanh nhất của Giáo Hội Công Giáo, đồng thời cũng khiển trách giới lãnh đạo quốc gia, một số người trong số đó là thành viên trong đoàn chiên của chính ngài.
Hôm thứ Sáu, Đức Giáo Hoàng Leo đã thực hiện ba chuyến bay riêng biệt trong một ngày, di chuyển từ Malabo – thủ đô của Guinea Xích đạo – đến thành phố Mongomo ở phía đông, quê hương của Nguema Mbasogo, để cử hành Thánh lễ tại Vương cung thánh đường Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, được xây dựng theo mô hình Nhà thờ Thánh Phêrô ở Rome, và thăm một trường công nghệ nằm đối diện, được đặt theo tên của Đức Giáo Hoàng Phanxicô.
Sau đó, Đức Giáo Hoàng đến Bata, nơi ngài thăm một nhà tù, dừng chân giữa cơn mưa tại một tượng đài tưởng niệm các nạn nhân của vụ nổ vẫn còn nhiều điều bí ẩn vào năm 2021, và chủ trì một sự kiện dành cho thanh thiếu niên và gia đình trước khi trở lại Malabo.
Đối phó với tham nhũng
Trong Thánh lễ tại Mongomo, Đức Giáo Hoàng Leo đã giảng một bài thuyết giáo ca ngợi những nỗ lực truyền giáo của các nhà truyền giáo đã mang đức tin Công Giáo đến quốc gia này và kêu gọi giới lãnh đạo quốc gia vun đắp “một ý thức công lý mới và tạo ra những hoa trái của hòa bình và tình huynh đệ”.
“Tương lai của Guinea Xích đạo phụ thuộc vào sự lựa chọn của các vị”, ngài nói, khi ông Nguema Mbasogo và con trai cả Teodoro Nguema Obiang Mangue, người đang giữ chức phó tổng thống và đang đối diện với rắc rối pháp lý ở Pháp, ngồi ở hàng ghế đầu.
Ngài nói rằng vận mệnh của đất nước được giao phó cho “tinh thần trách nhiệm và cam kết chung của các vị trong việc bảo vệ cuộc sống và phẩm giá của mỗi người”.
Thông điệp này là một lời cảnh báo thẳng thắn gửi đến các nhà lãnh đạo của một quốc gia mà theo báo cáo nhân quyền năm 2023 của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, là một trong những quốc gia tham nhũng nhất thế giới.
Nguema Mbasogo được coi là một trong những nhà lãnh đạo tham nhũng nhất thế giới, khi phần lớn người dân quốc gia giàu dầu mỏ này sống trong cảnh nghèo đói cùng cực, trong khi chính quyền của ông nổi tiếng với các vụ giết người ngoài pháp luật, mất tích, tra tấn, điều kiện khắc nghiệt và thậm chí đe dọa tính mạng trong nhà tù, giam giữ các tù nhân chính trị, kiểm duyệt truyền thông và bạo lực đối với phụ nữ, cùng nhiều điều khác.
Con trai ông, Teodoro, biệt danh Teodorín, đã giữ chức Phó Tổng thống thứ nhất của Guinea Xích đạo từ năm 2016, và hiện đang phải đối diện với cáo buộc rửa tiền công quỹ từ Tòa án Tối cao Pháp.
Năm 2021, Tòa án Tối cao Pháp đã ra lệnh tịch thu tài sản của ông, ước tính lên đến hàng trăm triệu đô la. Tuy nhiên, vào tháng 11 năm 2025, chính phủ Mỹ đã dỡ bỏ các hạn chế đối với chính trị gia này sau một thỏa thuận bí mật được ký kết, trong đó Mỹ lặng lẽ trục xuất người di cư đến Guinea Xích đạo.
Theo hãng thông tấn Associated Press, tính đến tháng 3, khoảng 29 người di cư đã bị trục xuất đến Guinea Xích đạo. Chính phủ Hoa Kỳ được cho là đã từ chối đơn xin tị nạn của họ nhưng đề nghị bảo vệ họ tại Hoa Kỳ, vì họ phải đối diện với những rủi ro nghiêm trọng đến tính mạng hoặc tự do nếu trở về quê hương.
Tuy nhiên, thay vì được chấp nhận vào Hoa Kỳ, họ lại bị giam giữ và trục xuất, một số người chỉ biết mình bị đưa đến đâu sau khi xuống máy bay.
Jeanne Shaheen, một thành viên hàng đầu của đảng Dân chủ trong Ủy ban Đối ngoại Thượng viện, đã gọi Guinea Xích đạo là “một trong những chính phủ tham nhũng nhất thế giới”.
Thách thức một câu chuyện
Khi ngồi dự Thánh lễ hôm thứ Sáu, Nguema Mbasogo và Teodorín cũng nghe thấy Đức Giáo Hoàng Leo kêu gọi “phát triển toàn diện” và “chuyển đổi” Guinea Xích đạo, thúc giục họ đảm bảo rằng sự giàu có về tài nguyên thiên nhiên của đất nước sẽ là “một phước lành cho tất cả mọi người”, chứ không phải một số ít.
“Nguyện xin Chúa giúp anh chị em trở thành một xã hội mà trong đó mọi người, tùy theo trách nhiệm của mình, làm việc hết sức mình để phục vụ lợi ích chung hơn là lợi ích cá nhân, thu hẹp khoảng cách giữa người có đặc quyền và người thiệt thòi,” ngài nói.
Trong bài giảng, Đức Giáo Hoàng cũng cầu nguyện cho “sự tự do được mở rộng hơn”, và “phẩm giá con người luôn được bảo vệ”.
“Tôi nghĩ đến những người nghèo nhất, đến những gia đình đang gặp khó khăn và đến những tù nhân thường bị buộc phải sống trong điều kiện vệ sinh tồi tệ,” ngài nói.
Việc ngài đề cập đến điều kiện nhà tù là một lời nhận xét thẳng thắn gửi đến giới lãnh đạo quốc gia, vì ngay sau Thánh lễ, ngài đã bay đến Bata và đến thăm một nhà tù ngay sau khi đến nơi – một chuyến thăm đã được chính quyền địa phương dàn dựng cẩn thận để tạo ấn tượng tích cực.
Nhà tù có sức chứa 1,000 người nhưng hiện đang giam giữ hơn 600 tù nhân, chủ yếu là nam giới, và khoảng 30 phụ nữ cũng bị giam giữ ở đó. Nhà tù đã được sơn sửa lại trước khi Đức Giáo Hoàng đến, và các tù nhân, tất cả đều bị cạo trọc đầu, đã được phát đồng phục màu cam và be mới cùng giày mới, một loại dép nhựa.
Trước khi Đức Giáo Hoàng Leo đến, cha tuyên úy của nhà tù, Padre Pergentino Esono Mba, đã nói chuyện với các phóng viên trong khi Bộ trưởng Tư pháp, Reginaldo Biyogo Ndong, đứng gần đó lắng nghe, nói rằng điều kiện nhà tù là một vấn đề đáng lo ngại trong nước, nhưng ngụ ý rằng các tù nhân được đối xử tốt và có đủ ăn.
Trong cuộc phỏng vấn riêng với báo chí, Biyogo Ndong nói rằng chuyến thăm của Đức Giáo Hoàng là một vinh dự, và phủ nhận các hành vi vi phạm nhân quyền đối với các tù nhân, chẳng hạn như tra tấn.
Khi Đức Giáo Hoàng Leo đến, các tù nhân xếp hàng trong sân nhà tù hát và nhảy múa trong khi các nhân viên nhà tù ra hiệu một cách tế nhị để họ thể hiện sự nhiệt tình hơn. Khi trời bắt đầu đổ mưa, các bộ trưởng và chính trị gia có mặt đã chạy tìm chỗ trú ẩn, trong khi các tù nhân đứng dưới mưa khi Đức Giáo Hoàng Leo phát biểu từ bục có mái che của mình.
Sau khi Đức Giáo Hoàng rời đi, lính canh cho phép các tù nhân, những người đang hát bài hát cuối cùng khi Đức Giáo Hoàng Leo ra đi, được giải tán hàng ngũ. Khi họ nhảy múa và lắc lư tự do trong sân nhà tù dưới cơn mưa tầm tã, họ bắt đầu hô vang “Libertad!”, hay “tự do!” khi cửa nhà tù đóng lại.
Mặc dù Bộ trưởng Tư pháp nước này phủ nhận việc vi phạm nhân quyền hoặc bất cứ hình thức đối xử vô nhân đạo nào trong hệ thống nhà tù của đất nước, Đức Giáo Hoàng Leo vẫn kêu gọi chính quyền đảm bảo đối xử tử tế với các tù nhân và thúc đẩy sự gắn kết xã hội mạnh mẽ hơn.
“Việc thực thi công lý nhằm mục đích bảo vệ xã hội. Tuy nhiên, để có hiệu quả, nó phải luôn đề cao phẩm giá và tiềm năng của mỗi người,” ngài nói.
Công lý đích thực, Giáo hoàng nói, “không phải là trừng phạt mà là giúp xây dựng lại cuộc sống của các nạn nhân, người phạm tội và cộng đồng bị tổn thương bởi cái ác. Không có công lý nếu không có sự hòa giải.”
“Đây là một nhiệm vụ to lớn. Một phần trong đó có thể diễn ra trong các nhà tù, nhưng phần lớn hơn phải có sự tham gia của toàn thể cộng đồng quốc gia, để ngăn ngừa và hàn gắn những vết thương do bất công gây ra,” ngài nói.
Đức Giáo Hoàng Leo cũng khẳng định sự gần gũi của Chúa với các tù nhân, nói rằng “không ai bị loại trừ khỏi tình yêu của Chúa!” và rằng mỗi người, bất chấp những sai lầm và thất bại của họ, “vẫn quý giá trong mắt Chúa”.
Sau chuyến thăm, Đức Giáo Hoàng Leo đã dừng chân nhanh chóng để đặt hoa tưởng niệm các nạn nhân của loạt vụ nổ năm 2021, nguyên nhân của vụ việc vẫn còn chưa rõ ràng. Tổng cộng 107 người đã thiệt mạng và hơn 600 người khác bị thương trong các vụ nổ, gây thiệt hại đáng kể cho cơ sở hạ tầng.
Trong khi Nguema Mbasogo cho rằng thảm họa là do chất nổ được cất giữ bất cẩn tại một căn cứ và phát nổ khi nông dân gần đó đốt ruộng, các nhóm nhân quyền và hãng thông tấn Associated Press đã đặt nghi vấn về giả thuyết đó, vì không có bằng chứng về việc canh tác gần đó, khiến nguyên nhân chính xác vẫn chưa rõ ràng.
Một nơi chật hẹp và một tảng đá
Ngày cuối cùng và phức tạp nhất của Đức Giáo Hoàng Leo XIV ở châu Phi là một minh họa thu nhỏ về sự phức tạp trong vai trò của ngài với tư cách là giáo hoàng.
Với tư cách là một nhà lãnh đạo thế giới, ngài phải hợp tác với các đối tác để thúc đẩy giải quyết các vấn đề xã hội như chăm sóc sức khỏe, giáo dục và tự do tôn giáo.
Trong khi việc tiếp xúc với những nhân vật độc đoán như giới lãnh đạo các quốc gia ngài đã đến thăm trong chuyến công du 11 ngày ở châu Phi mang đến những lo ngại chính đáng về nhận thức của công chúng và cách mà sự hiện diện của ngài có thể bị hiểu nhầm là một nỗ lực ủng hộ, thì một số người, như trường hợp ở Guinea Xích đạo, lại là thành viên của đoàn chiên ngài.
Do đó, Đức Leo có nhiệm vụ phức tạp là vừa phải buộc các nhà lãnh đạo như Nguema Mbasogo chịu trách nhiệm, vừa phải hướng dẫn và tìm kiếm sự hoán cải của họ.
Khi ngài chuẩn bị rời khỏi châu Phi, những người tín hữu ở mỗi quốc gia và mỗi thành phố ngài đã đến thăm đều hy vọng vào sự thay đổi. Mặc dù loại chuyển đổi mà Leo thúc đẩy ở mỗi nơi chắc chắn sẽ là mục tiêu dài hạn, nhưng những hạt giống mà chuyến thăm của ngài đã gieo trồng đã mang lại hy vọng cho người dân địa phương.
Trong cuộc gặp gỡ cuối cùng với giới trẻ và các gia đình hôm thứ Tư, những người đã bất chấp nhiều giờ dưới mưa để mừng vui vì sự hiện diện của Đức Leo với âm nhạc, vũ điệu và những lời chứng, Đức Giáo Hoàng đã mang đến cho họ một thông điệp về hy vọng và sự khích lệ.
Ngài kêu gọi những người đang cân nhắc ơn gọi thánh hiến hãy can đảm nói lời “xin vâng”, nói rằng Chúa sẽ không làm thất vọng những người chọn cuộc sống phục vụ, mà sẽ đền đáp sự hy sinh của họ gấp trăm lần. Ngài cũng kêu gọi các gia đình hãy là những trường học của tình yêu thương, đặc biệt là các cặp vợ chồng trẻ đang cân nhắc hôn nhân.
Đức Giáo Hoàng Leo đã để lại cho những người tham dự cả sự khích lệ và một sứ mệnh, trích dẫn một bài phát biểu của Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II trong chuyến thăm Malabo năm 1982.
“Hãy luôn nêu gương về sự hòa thuận giữa anh chị em, về tình yêu thương lẫn nhau, về khả năng hòa giải, về sự tôn trọng chân thành đối với quyền của mọi công dân, mọi gia đình và mọi nhóm xã hội,” ngài nói.
Ngài nói với những người tham dự rằng hãy “tôn trọng và đề cao phẩm giá của tất cả mọi người trong đất nước của anh chị em, với tư cách là con người và là con cái của Chúa.”
Những lời này của Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II, Đức Giáo Hoàng Leo nói, “tiếp tục hướng dẫn trái tim chúng ta ngày nay và nên soi sáng con đường của anh chị em khi anh chị em chuẩn bị cho những trách nhiệm đang chờ đợi anh chị em trong tương lai.”