Ảnh hưởng của người đã khuất đối với cuộc sống của chúng ta thường phai nhạt theo thời gian. Khi những người quen biết họ già đi và qua đời, việc đưa họ trở lại hiện tại càng trở nên khó khăn hơn. Một trong những điều bất ngờ thầm lặng của đời sống Công Giáo ngày nay là, nếu có điều gì đó, thì ảnh hưởng của Joseph Ratzinger dường như ngày càng lớn mạnh. Trong suốt triều đại của mình, Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô 16 thường được bàn luận nhiều hơn là được đọc. Tên của ngài thường xuyên xuất hiện trên các cột báo, các cuộc tranh luận trên truyền hình và các cuộc tranh cãi trong giáo hội, trở thành một nhân vật quen thuộc ngay cả với những người chưa từng mở một cuốn sách nào của ngài hoặc tìm hiểu sâu về các tác phẩm của ngài. Ngày nay – thật vui mừng – điều ngược lại ngày càng đúng. Những người Công Giáo trẻ tuổi, ít nhớ đến những cuộc tranh luận đã định hình danh tiếng công chúng của ngài, đang tự mình khám phá các tác phẩm của ngài: Nhập môn Kitô giáo, Tinh thần Phụng vụ, Tuyển tập 3 cuốn Chúa Giêsu thành Nazareth và hàng chục tác phẩm khác được viết trong hơn nửa thế kỷ.

Và có một khối lượng tác phẩm khá lớn để tìm hiểu.

Trước khi được bầu làm Giáo hoàng, Đức Ratzinger đã khẳng định mình là một trong những nhà thần học Công Giáo quan trọng nhất thời hậu chiến. Đến khi qua đời, ngài đã để lại một khối lượng tác phẩm đồ sộ, trải dài từ thần học hàn lâm và nghiên cứu Kinh Thánh đến các cuộc phỏng vấn, bài giảng, diễn thuyết, thông điệp Giáo hoàng và những suy niệm dành cho độc giả phổ thông. Nhiều tác phẩm vẫn chưa được dịch. Một số tác phẩm rất khó tìm. Ngay cả các chuyên gia đôi khi cũng gặp khó khăn trong việc tìm kiếm một đoạn văn cụ thể hoặc theo dõi sự phát triển của một ý tưởng cụ thể qua nhiều thập niên sáng tác. Patrick Gruhn, một doanh nhân gốc Đức hiện đang sống tại California, đang nỗ lực giải quyết vấn đề này. Ông là một trong những nhân vật hàng đầu đứng sau Hội Bênêđíctô XVI mới thành lập, với mục tiêu thúc đẩy việc nghiên cứu thần học của Đức Bênêđíctô và hỗ trợ các chương trình học thuật dành cho tư tưởng của ngài. Gruhn cũng là nhà đầu tư của tờ Catholic Herald và là thành viên hội đồng quản trị của tờ báo này. Là một phần công việc của Hội, Gruhn đang giúp xây dựng một công cụ nghiên cứu hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo, giúp người dùng định hướng trong kho tàng văn chương đồ sộ của Đức Cố Giáo hoàng – và công cụ này hoàn toàn miễn phí cho công chúng.

Mặc dù làm việc trong lĩnh vực công nghệ, Gruhn lại nói về thần học nhiều hơn là nhu liệu. Nguồn gốc của sáng kiến này không nằm ở Thung lũng Silicon mà ở miền bắc nước Đức, nơi khi còn là thiếu niên, ông lần đầu tiên tiếp xúc với cuốn Nhập môn Kitô giáo của Đức Ratzinger. Sinh năm 1981, Gruhn lớn lên ở Hanover, với mẹ là người Công Giáo và cha là người Tin Lành. Ông nhớ lại, miền bắc nước Đức không phải là một môi trường đặc biệt sùng đạo. Giống như nhiều người trẻ tuổi tò mò về trí tuệ, ông thấy mình vật lộn với những câu hỏi về đức tin, lý trí và liệu Kitô giáo có còn khả thi trong thế giới hiện đại hay không.

Câu trả lời mà ông tìm thấy ở Đức Ratzinger không phải là sự thoái lui khỏi lý trí mà là lời mời gọi theo đuổi nó sâu hơn. Gruhn nói :”Điều đó giúp tôi hiểu ra, rằng đức tin và lý trí hoạt động cùng nhau. Trước đó, tôi ít nhiều cho rằng đức tin là điều bạn chỉ đơn giản chấp nhận mà không thể kết hợp nó với lý trí.”

Những hiểu biết sâu sắc của Đức Ratzinger đã có tác động lâu dài. Ông bắt đầu đọc nhiều tác phẩm hơn của Đức Ratzinger, bao gồm cả tập sách phỏng vấn Muối Đất. Theo thời gian, ông nói, các tác phẩm của vị giáo hoàng tương lai đã dẫn ông đến một đời sống bí tích sâu sắc hơn, bao gồm cả Thánh lễ và Rước lễ hàng ngày. Điều gây ấn tượng với ông không chỉ là chính thần học mà còn là sự tự tin mà Đức Bênêđíctô đã tiếp cận các vấn đề hiện đại. “Ngài thậm chí còn đặt câu hỏi: Liệu có hợp lý khi tin tưởng trong thế giới ngày nay không?” Gruhn nói. “Đó chính xác là những câu hỏi bạn tự hỏi mình khi bạn mười bảy hoặc mười tám tuổi.”

Không khó để hiểu tại sao Đức Ratzinger tiếp tục thu hút độc giả mới. Không giống như nhiều nhà thần học thế kỷ 20, ngài viết với sự rõ ràng khác thường. Chủ đề nghiên cứu của ngài thường là mối quan hệ giữa Kitô giáo và hiện đại: liệu đức tin có còn đáng tin cậy về mặt trí tuệ trong thời đại khoa học, liệu lý trí có thể tự duy trì khi tách rời khỏi nền tảng tôn giáo và làm thế nào để sống niềm tin Kitô giáo trong các xã hội ngày càng thế tục. Đây không chỉ đơn thuần là những câu hỏi mang tính học thuật. Đó là những câu hỏi mà nhiều người Công Giáo bình thường – và thực tế là nhiều người ngoài Giáo hội – tự đặt ra.

Hội Bênêđíctô XVI ra đời từ những cuộc trò chuyện giữa Gruhn, Klaus Wyman, người giữ chức chủ tịch, và Cha Ralph Weimann, một nhà thần học ở Rôma, người có công trình nghiên cứu học thuật từ lâu tập trung vào tư tưởng của Đức Ratzinger. Hội cũng thu hút được sự ủng hộ từ những nhân vật thân cận với Đức Bênêđíctô, bao gồm Đức Tổng Giám Mục Georg Gänswein, thư ký lâu năm của Đức cố Giáo hoàng, và Hồng Y Kurt Koch.

Tham vọng của Hội vượt xa dự án AI. Hội dự định cung cấp các chương trình học thuật trực tuyến tập trung vào thần học của Đức Bênêđíctô, bao gồm bằng thạc sĩ và cuối cùng là chương trình tiến sĩ. Mục đích là để việc nghiên cứu nghiêm chỉnh các tác phẩm của Đức Ratzinger trở nên dễ tiếp cận trên phạm vi quốc tế, thay vì chỉ giới hạn ở một số ít các tổ chức chuyên ngành. Hy vọng là thành phần trí tuệ nhân tạo, gọi tắt là AI sẽ giúp hỗ trợ sứ mệnh rộng lớn hơn đó. “Ý tưởng không thực sự là một chatbot,” Gruhn giải thích. “Nó giống như một người thủ thư hoàn hảo, người biết mọi thứ trong sách và có thể chỉ cho bạn chính xác nơi để tìm thấy nó.” Người dùng có thể hỏi Bênêđíctô đã viết gì về đời sống gia đình, Bí tích Thánh Thể, Âu Châu hoặc tự do tôn giáo. Thay vì đưa ra một câu trả lời chung chung, nền tảng này nhằm mục đích xác định các văn bản liên quan và hướng người đọc trở lại các nguồn gốc ban đầu. Hiện tại, nó đã bao gồm các tài liệu được ban hành trong thời kỳ giáo hoàng của Đức Bênêđíctô có sẵn thông qua trang web của Vatican, cùng với một số tài liệu thứ cấp được chọn lọc. Nhiệm vụ lớn hơn hiện đang được tiến hành là bảo đảm quyền truy cập vào nhiều văn bản hơn. Một số thách thức là về mặt pháp lý hơn là kỹ thuật: nhiều tác phẩm vẫn còn bản quyền, đòi hỏi phải đàm phán với các nhà xuất bản và chủ sở hữu bản quyền. Gruhn hy vọng rằng vào dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Bênêđíctô vào năm tới, kho tàng tri thức sẽ được mở rộng đáng kể.

Với việc các hệ thống AI dễ dàng vượt qua rào cản ngôn ngữ, Gruhn hy vọng dự án này sẽ giúp khắc phục mọi khó khăn tương tự. Người dùng có thể đặt câu hỏi bằng tiếng Anh và được dẫn đến nguồn tài liệu liên quan bằng tiếng Đức. Một luận án bằng tiếng Ý phân tích thần học của Bênêđíctô có thể trở nên dễ tiếp cận với những độc giả mà nếu không sẽ không bao giờ có cơ hội tiếp cận. “Có thể sẽ có một luận án tiến sĩ tuyệt vời được viết bằng tiếng Tây Ban Nha,” Gruhn nói. “Điều này giúp nó tiếp cận được cả những độc giả nói tiếng Anh.”

Tham vọng đó mang đậm chất Bênêđíctô. Đức Ratzinger thuộc về thế hệ các trí thức Công Giáo Âu Châu mà đối với họ, học thuật thần học vẫn vượt qua biên giới một cách dễ dàng đáng kinh ngạc. Các nhà thần học Đức đọc các học giả Pháp, người Ý đọc người Đức, các cuộc tranh luận bắt đầu ở Tübingen hoặc Munich có thể tiếp tục ở Paris, Rôma hoặc Madrid. Những ý tưởng quan trọng được lưu truyền qua các trường đại học, tạp chí và chủng viện trên khắp lục địa. Trong thời đại mà đời sống học thuật thường bị chia cắt thành những thế giới ngôn ngữ riêng biệt, việc xây dựng lại một cuộc đối thoại chung mang một ý nghĩa vô cùng đáng giá – và đậm chất Công Giáo.

Phiên bản hiện tại vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. “Chúng tôi vừa mới công bố nó với thế giới,” Gruhn nói. “Nó thực sự là một phiên bản beta.” Cũng có nhiều câu hỏi về việc đánh giá biên tập. Bản dịch nào nên được coi là có thẩm quyền? Làm thế nào để giải quyết tài liệu chưa được xuất bản? Vai trò của các công trình nghiên cứu sau này bên cạnh các tác phẩm của chính Đức Bênêđíctô là gì?

Về những vấn đề như vậy, Hội đang làm việc một cách thận trọng và cẩn trọng. Cha Weimann và các cộng sự học thuật của ngài cung cấp sự giám sát về thần học để giúp xác định văn bản nào nên được ưu tiên và cách đánh giá các phiên bản khác nhau. Gruhn nói rằng, tài liệu chưa được xuất bản sẽ chỉ được đưa vào khi có giá trị học thuật rõ ràng và tin tưởng rằng việc xuất bản sẽ tôn trọng ý định của Đức Bênêđíctô.

Trong tất cả các cuộc thảo luận về nhu liệu và tài liệu nguồn, điều nổi bật nhất khi nói chuyện với Gruhn là dự án này về cơ bản không phải là về công nghệ. Trí tuệ nhân tạo chỉ là phương tiện chứ không phải mục đích cuối cùng: mục tiêu thực sự là truyền tải các tác phẩm của Giáo hoàng danh dự Bênêđíctô XVI và những trí tuệ chứa đựng trong đó.

Trong thời đại bùng nổ thông tin, Gruhn cho rằng cần phải loại bỏ các rào cản, giúp việc tìm kiếm văn bản dễ dàng hơn và khuyến khích độc giả – dù là học giả hay không – tham gia và tiếp cận trực tiếp các văn bản gốc. Tầm nhìn dài hạn của Hội là nghiên cứu học thuật và các công cụ công nghệ sẽ hỗ trợ lẫn nhau. Sinh viên và học giả sẽ hiểu sâu hơn về tư tưởng của Bênêđíctô; công trình của họ sẽ làm phong phú thêm nền tảng; nền tảng sẽ giúp việc nghiên cứu sâu hơn dễ dàng hơn. Theo thời gian, một cộng đồng độc giả toàn cầu thực sự có thể hình thành xung quanh một trong những nhà tư tưởng Công Giáo quan trọng nhất của thế kỷ 20.

Liệu trí tuệ nhân tạo có chứng tỏ là công cụ lý tưởng cho nhiệm vụ đó hay không vẫn còn phải chờ xem. Công nghệ lỗi thời nhanh hơn sách. Tuy nhiên, việc một dự án như thế này tồn tại đã nói lên nhiều điều. Điều này phản ánh niềm tin ngày càng tăng trong nhiều người Công Giáo rằng tác phẩm của Đức Bênêđíctô vẫn còn nhiều điều để nói hơn là đã được tiếp thu đầy đủ.

“Mọi người vẫn đang khám phá những hiểu biết mới trong tác phẩm của các Thánh Augustinô và Aquinô,” Gruhn nói với tôi. “Tôi nghĩ với Đức Bênêđíctô, chúng ta thực sự mới chỉ chạm đến bề nổi.”

Source:Catholic Herald