"Chúng ta không thể dùng nó để thay thế sự sáng tạo hay sự tương tác giữa con người với con người."

Michelle La Rosa của tạp chí The Pillar, ngày 30 tháng 9 năm 2026, đã cho phổ biến cuộc phỏng vấn của chị với Đức Cha Oscar Cantu, đặc trách Đặc nhiệm AI của Hội Đồng Giám mục Hoa Kỳ:

Đầu tháng này, Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ đã công bố thành lập Ban Đặc trách về Bảo vệ Phẩm giá Con người trong Kỷ nguyên Trí tuệ Nhân tạo (AI), nhằm hưởng ứng lời kêu gọi liên tục của Đức Giáo Hoàng Leo XIV về việc tiếp cận một cách có trách nhiệm đối với lĩnh vực AI đang phát triển nhanh chóng.

Đức Giám Mục Oscar Cantu của Giáo phận San Jose – nơi bao gồm cả vùng Thung lũng Silicon – đã được bổ nhiệm làm trưởng ban đặc trách mới này.

Đức Giám Mục Cantu đã trao đổi với tờ The Pillar về ban đặc trách mới, các mục tiêu của ban, cũng như cách ngài tiếp cận vấn đề xác định giới hạn cho việc sử dụng AI trong Giáo hội.

Bài phỏng vấn này đã được biên tập lại để đảm bảo độ dài phù hợp và sự rõ ràng.

Thưa Đức Cha, đâu là những mục tiêu mà ban đặc trách mới về AI của các Giám mục hướng tới?

Ban đặc trách sẽ hoạt động trên ba lĩnh vực chính. Thứ nhất là duy trì đối thoại với các phòng thí nghiệm AI. Chúng tôi đã bắt đầu việc này và muốn duy trì các mối quan hệ đó để hiểu nhau hơn ở bình diện đích danh, đồng thời lắng nghe những người phát triển kỹ thuật; lắng nghe những kỳ vọng cũng như những lo ngại của họ về kỹ thuật này và xem xét chúng một cách nghiêm túc.

Tiếp đó là chia sẻ các nguyên tắc dựa trên sự khôn ngoan từ giáo huấn xã hội và giáo huấn luân lý của Giáo hội, cũng như các giá trị về phẩm giá con người và lợi ích chung. Tôi nghĩ đây là những điều mà bất cứ ai có thiện chí cũng sẽ đồng tình. Họ cũng đang mong muốn nhận được một số định hướng về khía cạnh này. Họ rất giỏi trong lĩnh vực chuyên môn của mình nhưng không phải lúc nào cũng am tường về các ngành khoa học nhân văn. Vì vậy, họ trân trọng kho tàng khôn ngoan tích lũy qua nhiều thế kỷ mà Giáo hội mang lại.

Thứ hai là công tác vận động – bao gồm cả đối nội và đối ngoại (theo thuật ngữ của Giáo hội). Tất nhiên là vận động tại các cơ quan lập pháp tiểu bang và tại Washington để thúc đẩy các quy định và có thể là cả luật pháp nhằm bảo vệ phẩm giá con người. Có những vấn đề có thể giải quyết ngay (những mục tiêu dễ đạt được): Hiện có rất nhiều nhà lập pháp đang soạn thảo các dự luật, và chúng tôi muốn ủng hộ các nguyên tắc như: đảm bảo an toàn cho trẻ em, bảo vệ gia đình, bảo vệ quyền riêng tư, giải quyết lo ngại về kỹ thuật "deepfake" (giả mạo hình ảnh/âm thanh) và tác hại của nó đối với danh dự người ta, cũng như bảo vệ ngành tài chính và ngân hàng. Tôi nghĩ tất cả chúng ta đều đồng thuận rằng có những lĩnh vực cần được quản lý bằng quy định. Vì vậy, chúng tôi muốn lên tiếng ủng hộ và vận động cho những vấn đề này.

Trụ cột thứ ba trong công việc của chúng tôi là công tác đào tạo và nâng cao nhận thức. Chúng tôi muốn giúp các giám mục trên khắp Hoa Kỳ nắm bắt kịp thời về bản chất kỹ thuật, cách thức hoạt động, lợi ích cũng như cách sử dụng có trách nhiệm, đồng thời hiểu rõ những nguy cơ và các vấn đề cần lưu ý. Sau đó, chúng tôi cũng sẽ triển khai công tác đào tạo tương tự cho các giáo phận. Đó là ba trụ cột chính mà chúng tôi đang tập trung thực hiện.

Liệu quý vị có xem xét cả các chính sách nội bộ của Giáo hội không?

Có thể sẽ đến lúc các giám mục quyết định ban hành một chính sách chung ở bình diện quốc gia. Tuy nhiên, hiện tại chúng tôi chưa đi đến bước đó. Thông thường, chúng tôi bắt đầu bằng việc đưa ra các quy trình thực hành tốt nhất và các hướng dẫn. Đó là những gì chúng tôi đã thực hiện tại giáo phận của mình cho đến nay: khi tìm hiểu về các vấn đề liên quan đến kỹ thuật, chúng tôi ban hành các hướng dẫn và quy trình thực hành tối ưu. Kỹ thuật luôn phát triển và chúng tôi có thể sẽ có thêm những hiểu biết mới, vì vậy chúng tôi không muốn đặt ra những quy tắc cứng ngắc ngay lúc này. Tuy nhiên, có những nguyên tắc cơ bản, chẳng hạn như không đưa thông tin mật vào mô hình AI. Điều này có nghĩa là đối với trường học thì không đưa hồ sơ học sinh vào; đối với giáo xứ thì không đưa hồ sơ bí tích, hồ sơ nhân sự hay thông tin nhà hảo tâm vào hệ thống; và dĩ nhiên là không sử dụng kỹ thuật deepfake hay sao chép giọng nói của giáo sĩ hoặc bất cứ ai khác. Ngoài ra còn có yêu cầu công khai khi sử dụng AI để tạo tờ rơi hoặc tài liệu – đó là sự minh bạch cần thiết. Đó là một số điều chúng tôi đã bắt đầu triển khai, và tôi nghĩ mọi người tại các giáo xứ và trường học đều đánh giá cao những hướng dẫn như vậy.

Tương tự như những gì ngài vừa mô tả, các chính sách và hướng dẫn tại nhiều giáo phận hiện nay thường tập trung vào sự minh bạch và tính bảo mật dữ liệu. Ngài có nghĩ rằng chừng đó là đủ, hay đó chỉ mới là bước khởi đầu?

Tôi chưa biết chắc. Tôi không có quả cầu pha lê để nhìn thấu tương lai hay đoán trước những vấn đề nào sẽ nảy sinh trong một tháng hay một năm tới. Điều quan trọng là chúng ta phải luôn cảnh giác; tôi tin rằng tất cả chúng ta đều đồng ý rằng kỹ thuật này—cũng như những hiểu biết của chúng ta về nó—đang thay đổi và phát triển từng tuần. Vì vậy, tôi không muốn đưa ra một kết luận mang tính dứt khoát khi mà thực tế có thể chưa cho phép làm điều đó.

Tất nhiên rồi. Nhưng khi chưa biết rõ AI sẽ có những khả năng gì hay sẽ được ứng dụng ra sao trong tương lai, liệu ngài có cho rằng các hướng dẫn hiện hành là đủ cho giai đoạn này không? Ngài có đang trong quá trình xây dựng thêm các quy định khác không?

Chúng tôi sẽ liên tục theo dõi và điều chỉnh khi cần thiết.

Ngài từng đề cập rằng ngài muốn bắt đầu bằng các quy trình thực hành tốt nhất và các hướng dẫn thay vì các chính sách cứng ngắc. Hiện nay, đang tồn tại nhiều cách làm khác nhau tại các giáo phận trong cả nước. Dường như điều này tạo ra một thông điệp thiếu nhất quán về việc sử dụng AI như thế nào là phù hợp. Ngài có nghĩ rằng rốt cuộc sẽ cần một quy định chung ở bình diện quốc gia để đảm bảo sự thống nhất hơn không?

Có lẽ là vậy, nhưng chúng tôi muốn thực hiện từng bước một. Tôi nghĩ bước đầu tiên sẽ là nêu bật những mô hình thực hành tốt nhất để chúng ta có thể cùng học hỏi lẫn nhau. Mỗi vị giám mục là người đứng đầu giáo phận của mình. Thẩm quyền của Hội đồng Giám mục không thay thế thẩm quyền của giám mục tại giáo phận riêng của ngài. Vì vậy, trước tiên chúng tôi sẽ nêu bật các mô hình thực hành tốt, sau đó có thể tiến tới các hướng dẫn, và nếu thấy hợp lý, sẽ đưa ra một số chính sách mang thẩm quyền của Hội đồng Giám mục.

Ngài có nghĩ rằng có những hoạt động gắn liền với bản chất con người mà chúng ta không nên dùng AI để thực hiện, ngay cả khi việc đó giúp tiết kiệm thời gian và tiền bạc không?

Một lần nữa, tôi không thể biết trước tương lai, nhưng chúng tôi hành động dựa trên các nguyên tắc. Điều gì bảo vệ phẩm giá con người và sự thật rằng Thiên Chúa đã tạo dựng chúng ta theo hình ảnh và giống như Ngài? Chương hai của sách Sáng Thế mô tả việc Thiên Chúa tạo dựng thế giới theo một cách đầy sáng tạo. Người xuất hiện như một chuyên gia làm vườn khi tạo ra khu vườn, rồi nặn hình con người từ đất sét, và sau đó ban cho con người một người bạn đồng hành thích hợp, đồng thời cũng đưa các loài vật đến trước mặt A-đam. Có một nét gì đó đầy hứng khởi và vui tươi; Thiên Chúa như một nghệ sĩ thần linh đang kiến tạo thế giới.

Và Thiên Chúa cũng mời gọi chúng ta sử dụng khả năng sáng tạo của con người; điều đó trở thành một phần trong sự cộng tác của chúng ta vào công trình sáng thế. Vì vậy, đặc biệt là đối với các tác phẩm nghệ thuật thánh thiêng, vấn đề không chỉ nằm ở thành phẩm cuối cùng mà còn ở cả quá trình thực hiện, để tác phẩm đó thực sự mang dấu ấn con người.

Khi dâng lễ vật lên bàn thờ trong Thánh Lễ, chúng ta nói rằng đây là "hoa màu ruộng đất và công lao của con người." Như vậy, không chỉ bánh và rượu mới là công lao của con người, mà bất cứ thứ gì chúng ta dâng lên Thiên Chúa cũng đều như vậy. Do đó, chắc chắn rằng trong các không gian thánh thiêng, mọi thứ nên là thành quả từ đôi tay con người.

Vậy ý ngài là chúng ta không nên dùng AI để tạo ra các tác phẩm nghệ thuật thánh thiêng...

Tôi không hẳn nói như vậy. Chắc chắn tôi không nói rằng chúng ta không thể dùng nó cho một số khía cạnh nhất định, nhưng suy cho cùng, đó phải là thành quả từ trí tuệ, sự sáng tạo và trái tim của con người.

Những khía cạnh nào được coi là chấp nhận được khi dùng AI để tạo ra nghệ thuật thánh thiêng?

Đó là điều chúng ta sẽ phải xác định trong tương lai. Tôi sẽ không tự nhận là mình hiểu rõ mọi chi tiết phức tạp đó.

Đó là một phần của cuộc đối thoại và là một phần của sự khôn ngoan sẽ nảy sinh từ chính các giám mục cùng với các cố vấn và giáo phận của họ. Và có lẽ chúng tôi sẽ thảo luận về vấn đề này trong nhóm công tác vào thời điểm thích hợp.

Còn trong phụng vụ thì sao? Theo ngài, liệu có ổn không nếu để AI sáng tác các bài thánh ca dùng trong Thánh lễ hay các lời nguyện tín hữu? Hoặc viết bài giảng? Liệu ngài có vạch ra được ranh giới rõ ràng nào cho những điều tuyệt đối không được phép làm không?

Chúng ta không thể giao phó việc thờ phượng cho máy móc. Đó là nguyên tắc mà chúng ta cần tuân theo. Đó là nguyên tắc mà các mục tử, các chuyên gia phụng vụ và các giám mục cần ghi nhớ. Vì vậy, tôi không có câu trả lời cụ thể về việc điều này sẽ diễn ra như thế nào trong các quyết định cụ thể. Có lẽ sau này sẽ có những ranh giới cứng rắn được thiết lập, nhưng đó là nguyên tắc nền tảng mà chúng tôi sẽ làm việc dựa trên đó.

Còn các ứng dụng cầu nguyện và tài liệu suy niệm thì sao? Liệu có ổn không khi để AI viết các lời cầu nguyện?

Tôi nghĩ chúng ta có thể sử dụng AI để khơi gợi ý tưởng, cung cấp gợi ý, sắp xếp suy nghĩ và hỗ trợ phát triển nội dung. Nhưng suy cho cùng, con người vẫn phải là người kết nối các mảnh ghép lại với nhau. Và cuối cùng, chính trái tim, trí tuệ và linh hồn con người mới là thực thể cầu nguyện. Chúng ta không thể chỉ đơn giản nhấn một nút và nói: "Ứng dụng này sẽ cầu nguyện thay cho tôi."

Ngài có nghĩ rằng cần phải có những giới hạn trong các trường học Công Giáo không? Hiện nay, một số giáo phận cho phép giáo viên sử dụng AI để chấm bài hoặc soạn tài liệu, còn học sinh thì dùng AI để hỗ trợ viết lách hoặc làm bài tập về nhà. Theo ngài, liệu có cần thiết lập những ranh giới rõ ràng trong lĩnh vực này không?

Tôi nghĩ rằng chúng ta cần lắng nghe các nhà giáo dục thông qua tiến trình hiệp hành. Tôi từng đứng lớp nhiều năm trước, nhưng đã vài thập niên nay tôi không còn trực tiếp giảng dạy. Vì vậy, điều quan trọng là phải lắng nghe ý kiến của các nhà giáo dục về cách sử dụng AI một cách có trách nhiệm, cũng như áp dụng tiến trình hiệp hành trước khi đưa ra các quy định áp đặt.

Trong văn kiện Magnifica humanitas, Đức Giáo Hoàng Leo cho rằng câu hỏi cốt yếu về AI là liệu nó có "làm cho đời sống con người trên trái đất trở nên nhân bản hơn về mọi phương diện" hay không. Ngài sẽ trả lời câu hỏi đó như thế nào?

Chà, nó có thể làm được điều đó. Mọi chuyện tùy thuộc vào cách chúng ta sử dụng nó. Chúng ta có thể dùng nó để nghiên cứu. Chúng ta có thể dùng nó để khơi dậy sự sáng tạo của chính mình. Tuy nhiên, chúng ta không thể dùng nó để thay thế sự sáng tạo hay sự tương tác giữa người với người. Phần lớn kết quả sẽ phụ thuộc vào cách chúng ta sử dụng công cụ này.

Khi nói về AI như một công cụ, Đức Giáo Hoàng Leo khẳng định rằng chúng ta không thể coi nó chỉ là một công cụ bình thường như bao công cụ khác. Ngài cho rằng nó không hề trung lập về mặt đạo đức, bởi nó phản ánh những định kiến của chính những người tạo ra nó. Và ngài cũng cảnh báo rằng nó có nguy cơ làm suy yếu khả năng sáng tạo cũng như năng lực phán đoán của mỗi cá nhân. Làm thế nào để chúng ta tránh được những cạm bẫy đó khi suy ngẫm về những yếu tố tạo nên việc sử dụng AI có thể chấp nhận được?

Sự phán đoán thận trọng là rất quan trọng. Thận trọng là một trong bốn nhân đức chính. Trên thực tế, nó được mô tả là nhân đức hàng đầu trong bốn nhân đức chính. Vì vậy, chúng ta không thể chỉ dựa vào các quy tắc để mặc định một nhân đức nào đó. Một số nhân đức đó cần được đích thân phát triển, được làm gương và được dẫn dắt. Không có nghĩa là chính sách không được mong muốn hoặc không hoạt động trong Giáo hội hoặc xã hội của chúng ta. Nó rất quan trọng, nhưng chúng ta phải nhớ rằng chúng ta không thể chỉ nhìn vào một danh sách các quy tắc. Đó không phải là cách thực hành tốt nhất về nhân đức luân lý.

Chúng ta cần phát triển sự phán đoán thận trọng trong nhiều trường hợp này, và việc thiết lập các chính sách về vấn đề này sẽ tùy thuộc vào các giám mục trong giáo phận của họ. Đó là thẩm quyền thích hợp trong Giáo hội.

Với sự kiện phong chân phước lịch sử tuần trước, ngài có nghĩ rằng Fulton Sheen nên là thánh bổn mạng của AI không?

Tôi sẽ để điều đó cho Đức Thánh Cha và Vatican quyết định. Tôi không muốn nói trước bất cứ ai.