Sự chú tâm đã trở thành một loại hàng hóa mà các nền tảng đo lường, nắm giữ và mua bán; vì vậy, giải pháp là bảo vệ nó thay vì tìm cách chiếm đoạt nó, đồng thời đặt niềm tin vào trí tuệ của độc giả.
Cha Antonio Spadaro SJ, trong mục Global Catholic của hãng tin UCA News, ngày 2 tháng 10 năm 2026, cho hay: "Một cái nhìn mới: Sự chú tâm trong kỷ nguyên 'mồi nhử nhấp chuột'" là chủ đề mà Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã chọn cho Ngày Truyền thông Thế giới lần thứ 61, sẽ được cử hành vào năm 2027.
Đức Giáo Hoàng đã sử dụng một thuật ngữ chuyên môn—dù giờ đây hầu như ai cũng biết đến nó—đó là "clickbait" (mồi nhử nhấp chuột): một loại mồi được giăng ra để lôi kéo người dùng nhấp vào liên kết.
Ngài đang nói đến một kỹ thuật truyền thông trực tuyến dựa vào các tiêu đề và hình ảnh giật gân, mơ hồ hoặc phóng đại để khiến mọi người nhấp vào liên kết. Đó giống như một chiếc lưỡi câu thả xuống dòng chảy thông tin để "bắt" lấy khoảnh khắc chú ý của bất cứ ai tình cờ lướt ngang qua.
Đã bao lần chúng ta nhấp chuột chỉ vì một thứ gì đó trên màn hình đã thu hút sự chú ý của mình?
Và "sự chú tâm" chính là từ khóa quan trọng ở đây. Cuộc cạnh tranh giữa các cơ quan tin tức, kênh truyền hình và mạng xã hội đã trở thành cuộc cạnh tranh giành lấy sự chú tâm—thứ giờ đây được xem là loại hàng hóa thực sự quý giá. Các nền tảng đo lường, nắm giữ và bán lại nó.
Động lực thúc đẩy sự hiện diện trực tuyến và trên các phương tiện truyền thông không còn nằm nhiều ở mong muốn chia sẻ, cung cấp thông tin hay kết nối, mà lại nằm ở nhu cầu giải trí, khơi gợi sự tò mò, và qua đó gia tăng lượt xem cũng như chỉ số xếp hạng.
Tuy nhiên, sự chú tâm đích thực lại giống một chiếc la bàn hơn là một chiếc đồng hồ bấm giờ. Nó xác định phương hướng; nó chỉ lối đến một đích đến, hướng về những điều thực sự quan trọng đối với chúng ta. Từ này bắt nguồn từ cụm từ tiếng Latinh ad-tendere, nghĩa là "vươn tới" hoặc "hướng về".
Simone Weil từng gọi sự chú tâm là hình thức hào phóng hiếm hoi và thuần khiết nhất. Vấn đề nằm ở chỗ "sự thiếu vắng sự chú tâm đích thực—vốn bị thúc đẩy bởi văn hóa kỹ thuật số—đã khiến chúng ta quen với thói quen phản ứng nhanh và những mối quan hệ hời hợt."
Các thuật toán sẽ chọn lọc nội dung dựa trên những gì các cú nhấp chuột cho thấy chúng ta thích, và rốt cuộc, chúng ta tự giam mình trong một "bong bóng" của những cú nhấp chuột không bao giờ thay đổi. Không có gì mới mẻ lọt vào được nữa.
Vì vậy, Đức Leo quyết định đi sâu vào căn nguyên của sự phân cực giữa các đảng phái và phe nhóm, sự khước từ đối thoại, sự bất lực trong việc lắng nghe những người có quan điểm khác biệt, và thói quen giành phần thắng bằng cách la hét.
Câu trả lời của ngài là một giải pháp thay thế, điều mà ngài gọi là "sự chuyển đổi ánh nhìn".
Ngài kêu gọi những người làm công tác truyền thông – bao gồm cả các nhà báo – hãy trân trọng và gìn giữ sự chú ý của công chúng thay vì tìm cách chiếm đoạt nó; đồng thời hãy tin tưởng vào trí tuệ của độc giả thay vì cảm thấy buộc phải lôi kéo bất cứ ai dành cho mình dù chỉ một khoảnh khắc chú ý.
Một tiêu đề hay sẽ gây ấn tượng bằng sự thông tuệ chứ không phải bằng sự ồn ào, gào thét.
Việc la hét làm tiêu hao sự chú ý và khiến chúng ta kiệt sức.
Việc chuyển đổi ánh nhìn đòi hỏi một kỷ luật thường nhật: biết dừng lại đúng lúc, tắt các thông báo, và đọc trọn vẹn một bài viết đến dòng cuối cùng; chính kỷ luật đó trả lại cho đôi mắt sự tự do để lựa chọn nơi dừng nghỉ.
Chúng ta cần học lại cách nhìn, lắng nghe và cảm nhận bằng trọn vẹn con người mình, chứ không chỉ bằng ngón cái đang lia đi lia lại một cách điên cuồng trên màn hình.