Nicole Winfield của hãng tin A.P., ngày 7 tháng 11 năm 2026, cho hay: Đức Giáo Hoàng Leo XIV sẽ bắt đầu chuyến công du ba quốc gia tại Mỹ Latinh vào thứ Sáu, với điểm dừng chân đầu tiên là Uruguay – quốc gia có tỷ lệ người Công Giáo thấp nhất và tư tưởng thế tục cao nhất trong khu vực. Chuyến đi này diễn ra chỉ ba tuần sau khi ngài trải qua ca phẫu thuật ung thư phổi, một sự kiện từng khiến toàn bộ kế hoạch công du rơi vào tình trạng không chắc chắn.
Đức Giáo Hoàng Leo dự kiến sẽ đặt chân đến Montevideo sau chuyến bay kéo dài 13 tiếng rưỡi từ Rome. Ngài có lịch trình dày đặc trong ba ngày tại Uruguay, bao gồm chuyến thăm một khu dân cư đang bị vấn nạn bạo lực băng nhóm hoành hành, cử hành Thánh lễ tại Paysandú (cách thủ đô khoảng 375 km) và một Thánh lễ khác tại thành phố Florida (cách Montevideo khoảng 100 km).
Giáo hoàng có “sức bền tuyệt vời”
Chặng dừng chân tại Uruguay là điểm khởi đầu cho chuyến công du dài nhất và xa nhất trong thời kỳ giáo hoàng của ngài, diễn ra ngay khi vị Giáo hoàng 71 tuổi này vẫn đang trong quá trình hồi phục sức khỏe. Chuyến đi cũng sẽ đưa ngài đến quốc gia láng giềng Argentina, trước khi trở về Peru – nơi Đức Giáo Hoàng Leo từng phục vụ với tư cách là linh mục truyền giáo và giám mục trong suốt hai thập niên.
“Sức bền của ngài thật tuyệt vời. Cách ngài cất tiếng hát thật đáng kinh ngạc. Mà bạn chỉ có thể hát được nếu phổi của mình thực sự khỏe mạnh,” bà María Montserrat Alvarado, tân giám đốc truyền thông của Vatican, chia sẻ. Bà lưu ý rằng Đức Leo đã vượt qua giai đoạn hồi phục 14 ngày theo yêu cầu của bác sĩ sau ca phẫu thuật hôm 13 tháng 10, và hiện ngài đang rất nóng lòng lên đường.
“Các bác sĩ của ngài rất tự tin; hơn nữa, ngài sẽ được chăm sóc y tế đầy đủ trong suốt chuyến đi nếu có bất kỳ vấn đề gì xảy ra. Tuy nhiên, dựa trên tiên lượng y khoa cũng như tình trạng thực tế của ngài, chúng tôi không thấy có dấu hiệu đáng lo ngại nào,” bà cho biết.
Điểm dừng chân đầu tiên tại một quốc gia thế tục: Uruguay
Tại Uruguay – nơi đã không đón chuyến thăm nào của một vị Giáo hoàng kể từ năm 1988 – Đức Leo dự kiến sẽ khơi gợi lại di sản Công Giáo mạnh mẽ của 3.5 triệu người dân nơi đây, vốn bắt nguồn từ thời kỳ thuộc địa Tây Ban Nha. Nhiều khả năng, ngài sẽ giới thiệu lại đức tin như một lời giải đáp cho những thách thức và vấn đề của thời đại ngày nay.
Ngay khi đặt chân đến, Đức Leo sẽ gặp Tổng thống Yamandú Orsi – lãnh đạo liên minh trung tả vừa lên nắm quyền tại Uruguay vào tháng 3 năm 2025 – sau đó có bài phát biểu chào mừng trước các quan chức chính phủ và các nhà ngoại giao. Ngài sẽ khép lại một ngày dài bằng nghi thức kinh chiều tại nhà thờ chính tòa của thành phố.
Tại Uruguay, Đức Leo sẽ bắt gặp một quốc gia khác biệt hoàn toàn so với phần còn lại của Mỹ La-tinh – khu vực vốn là nơi sinh sống của khoảng 40% trong tổng số 1.4 tỷ tín đồ Công Giáo trên toàn thế giới. Uruguay được coi là quốc gia có tính thế tục cao nhất trong khu vực, nơi chỉ một phần nhỏ những người tự nhận là tín hữu Công Giáo thực sự tham dự thánh lễ thường xuyên.
Tính thế tục của Uruguay bắt nguồn từ sự yếu thế của Giáo hội trong thời kỳ thuộc địa. Do không có vàng hay bạc để khai thác, Tây Ban Nha chỉ coi vùng đất của các trang trại chăn nuôi gia súc này như một vùng đệm chống lại Brazil (thuộc Bồ Đào Nha) và không chú trọng phát triển định cư.
Montevideo mãi đến thập niên 1720 mới được thành lập, muộn hơn khoảng hai thế kỷ so với Thành phố Mexico hay Lima.
Với số lượng linh mục ít ỏi và không có giám mục địa phương, Giáo hội tại đây đã không bao giờ trở thành một thể chế quyền lực như ở những nơi khác trong đế chế.
Gerardo Caetano, một nhà sử học người Uruguay, nhận định: “Uruguay được khai phá muộn, và điều đó khiến Công Giáo ở đây trở nên yếu thế hơn.”
Montevideo, thủ đô của Uruguay, thức dậy trong bầu không khí tĩnh lặng thường nhật. Dọc theo bờ sông, những người chạy bộ đang thực hiện các bài tập buổi sáng, trong khi cư dân địa phương dắt chó đi dạo trên chính con đường ven sông mà Đức Giáo Hoàng dự kiến sẽ ghé thăm chỉ vài giờ sau đó.
“Chúng tôi vẫn chưa hiểu tại sao ngài lại chọn Uruguay, một quốc gia thế tục, nhưng chúng tôi hy vọng ngài sẽ để lại một điều gì đó tích cực,” bà Mary Fernández chia sẻ trong khi thưởng thức món trà mate – thức uống được ưa chuộng tại Uruguay – bên bờ sông.
Theo ông Luis Bahamondes, giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu Do Thái thuộc Đại học Chile, nguồn gốc của sự tách biệt giữa nhà thờ và nhà nước bắt nguồn từ thế kỷ 19, gắn liền với sự lan tỏa của các tư tưởng tự do từ các trí thức châu Âu – những người coi tôn giáo là biểu hiện của sự lạc hậu hoặc thiếu tính duy lý.
“Mặc dù các quốc gia Mỹ La-tinh khác cũng trải qua quá trình tách biệt giữa nhà thờ và nhà nước, Giáo Hội Công Giáo vẫn duy trì mối quan hệ chặt chẽ với chính quyền tại nhiều nước trong khu vực,” ông cho biết. “Trong bối cảnh đó, Uruguay nổi lên như một ví dụ điển hình về cách thức thực thi chủ nghĩa thế tục.”
Ông Bahamondes nói thêm rằng quá trình này thậm chí còn bao gồm việc đổi tên một số ngày lễ để phản ánh tính chất thế tục – chẳng hạn như “Ngày Gia đình” hay “Tuần lễ Du lịch” – cho thấy rằng “sức ảnh hưởng vốn có của Công Giáo không còn chỗ đứng trong khuôn khổ chính thức của Nhà nước.”
Kể từ đó, Uruguay đã trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới hợp pháp hóa cần sa cho mục đích giải trí, đồng thời là quốc gia thứ hai tại Mỹ La-tinh phi hình sự hóa việc phá thai, và là quốc gia thứ ba ở châu Mỹ hợp pháp hóa hôn nhân đồng tính.
Gần đây hơn, quốc gia này đã trở thành nước đầu tiên trong khu vực thông qua luật về hỗ trợ chấm dứt sự sống (an tử), bất chấp sự phản đối mạnh mẽ từ Giáo Hội Công Giáo. Điều này cho thấy sự tách biệt sâu xa giữa nhà thờ và nhà nước tại Uruguay – một quốc gia thậm chí cấm nhắc đến Chúa trong các lời tuyên thệ nhậm chức.
Dự kiến, Đức Giáo Hoàng sẽ nhắc lại lập trường phản đối phá thai và an tử của Giáo hội, như một phần trong lập luận rộng lớn hơn của ngài về việc đề cao phẩm giá con người trong mọi giai đoạn của cuộc đời.
Các viên chức Giáo hội tại Uruguay tỏ ra ngạc nhiên trước sự hào hứng mà chuyến thăm này mang lại; theo các báo cáo, vé tham dự buổi canh thức cầu nguyện của Đức Giáo Hoàng tại sân vận động Centenario ở Montevideo đã được bán hết sạch chỉ sau hai ngày.
Ông Guzmán Carriquiry, một người Uruguay từng đứng đầu Ủy ban Giáo hoàng về Mỹ La-tinh tại Vatican, nhận định: “Có vẻ như sự hiện diện của Đức Giáo Hoàng đang tạo ra một sự thay đổi tại đây, dần dần vén bức màn vốn luôn che đậy và làm lu mờ truyền thống Công Giáo – nền tảng đặt viên gạch đầu tiên cho quốc gia này”.
Ông nói thêm: “Tôi tin rằng vị Giáo hoàng này sẽ khơi gợi những câu hỏi trong lòng người dân Uruguay – những câu hỏi đầy trăn trở về ý nghĩa cuộc sống, và hy vọng rằng, cả những câu hỏi về đức tin nữa”.
Nhìn lại cội nguồn Công Giáo trong phong trào giành độc lập
Ông Carriquiry cho biết ông kỳ vọng Đức Giáo Hoàng sẽ tìm cách khơi dậy những cội nguồn Công Giáo tại Uruguay, đặc biệt là khi ngài đến thăm thành phố Florida vào Chúa nhật để kỷ niệm một ngày lễ quan trọng của Công Giáo.
Ngày lễ 8 tháng 11 tôn vinh “Đức Trinh Nữ của Ba mươi ba vị” (Virgin of the Thirty-three) – một bức tượng gỗ nhỏ về Đức Mẹ, vốn gắn liền mật thiết với phong trào giành độc lập của Uruguay. Theo truyền thuyết, 33 nhà yêu nước đấu tranh cho độc lập đã sở hữu bức tượng của người bản địa Guaraní này và mang theo bên mình khi tuyên bố độc lập khỏi Đế quốc Brazil tại Florida vào ngày 25 tháng 8 năm 1825.
Ông Carriquiry, người từng là đại sứ Uruguay tại Tòa thánh Vatican, chia sẻ: “Vì vậy, con số 33 vừa là biểu tượng của Giáo hội, vừa là biểu tượng quốc gia”. “Vì vậy, Đức Giáo Hoàng sẽ phát biểu tại đó về truyền thống Công Giáo — vốn là cội nguồn, là khởi điểm, và là yếu tố tạo nên đất nước Uruguay — nhằm khơi dậy và làm mới lại truyền thống Công Giáo trong lòng người dân Uruguay.”
Andrew Chesnut, chủ nhiệm chương trình nghiên cứu Công Giáo và là chuyên gia về Giáo hội tại Mỹ La-tinh thuộc Đại học Virginia Commonwealth, cho biết ông không ngạc nhiên khi chuyến thăm của Đức Giáo Hoàng tạo nên sự hào hứng và nhận được sự chào đón nồng nhiệt.
“Tuy nhiên, điều đó không nhất thiết đồng nghĩa với việc sẽ có thêm nhiều người đến nhà thờ,” ông nhận định. “Nếu mục tiêu bao quát là tái sinh Công Giáo tại khu vực vốn được coi là ‘Công Giáo nhất’ trên thế giới, thì Uruguay có thể xem là một trường hợp khó cứu vãn, và tình trạng này đã kéo dài suốt nhiều thập niên qua.”