Robert Royal, chủ bút The Catholic Thing, thứ Ba, ngày 17 tháng 11 năm 2026 viết: Thật vui khi được theo dõi chuyến tông du đầy ấn tượng của Đức Giáo Hoàng Leo tới Mỹ La-tinh trong tuần qua. Nếu từng có bất cứ nghi ngại nào về sức khỏe của ngài, thì cách ngài dường như càng tràn đầy năng lực hơn khi đi qua Uruguay, Argentina và cuối cùng là trước đám đông reo hò tại Peru – một lịch trình kéo dài 12 ngày vốn có thể khiến hầu hết những người trẻ hơn ngài một nửa phải kiệt sức – đã chứng minh rõ ràng rằng, ít nhất là vào thời điểm hiện tại, chúng ta đang có một vị Giáo hoàng vô cùng sung sức.

Truyền thông thường tập trung vào những bình luận chính trị ngẫu nhiên được Đức Giáo Hoàng đưa ra (như vấn đề chăm sóc sức khỏe toàn dân ở Uruguay, hay yêu cầu công lý cho các nhà hoạt động môi trường bị sát hại ở Peru) – những phát biểu mang tính nhất thời. Tuy nhiên, các thông điệp mang đậm tinh thần Công Giáo của ngài lại đáng chú ý hơn: lời kêu gọi cầu nguyện và ăn chay để cầu cho ơn gọi tại Montevideo; nhấn mạnh việc không được bỏ qua giáo lý vì lý do “mục vụ” tại Buenos Aires (phải chăng đây là sự điều chỉnh so với thời Đức Giáo Hoàng Phan-xi-cô?); và lời nhắc nhở hãy giữ lòng trung thành với Giáo hội của Chúa Giê-su tại Peru (trong bối cảnh Thệ Phản đang phát triển mạnh mẽ khắp Mỹ La-tinh).

Đây đều là những lời dạy tốt đẹp, nhưng sẽ tuyệt vời hơn nếu chúng được tiếp nối bằng những hành động mạnh mẽ – đặc biệt là thông qua các quyết định bổ nhiệm vào Giáo triều (Curia) hay các đề cử vào Hồng Y đoàn theo cùng định hướng đó. Đồng thời, cần dành sự quan tâm đến nhiều thách thức khác trên thế giới.

Một người bạn Ý thông thái đã nói với tôi một điều ở Rome tuần trước – một sự thật hiển nhiên mà đôi khi chúng ta ít khi để tâm tới: Vatican vừa là trung tâm điều hành của Kitô giáo – nơi thúc đẩy các mục tiêu tâm linh, đạo đức và văn hóa Công Giáo – nhưng đồng thời cũng là một quốc gia, với nỗ lực duy trì quan hệ ngoại giao tốt đẹp với các quốc gia khác cũng như các cộng đồng văn hóa lớn.

Điều này có mặt tích cực – Rome có thể đóng vai trò là một bên trung gian khách quan khi nảy sinh căng thẳng quốc tế, một vai trò mà Vatican từng đảm nhận nhiều lần trong lịch sử. Tuy nhiên, nếu không được thực hiện khéo léo, cách tiếp cận này cũng đi kèm với những cái giá phải trả – hãy nhìn vào thỏa thuận đầy tai hại và vẫn còn “bí mật” với Trung Quốc, hay cách mà hai vị Giáo hoàng gần đây nhất đã phớt lờ những sự thật lịch sử hiển nhiên để tìm cách hòa giải – thậm chí là phủ nhận các mối đe dọa – từ phía Hồi giáo. Ngay trong tuần này, Tổ chức Quan sát về Sự thiếu khoan dung và Phân biệt đối xử đối với Kitô hữu tại châu Âu (OIDAC), trong báo cáo năm 2026 về các “tội ác do thù ghét” nhắm vào Kitô hữu (dựa trên các tiêu chuẩn của chính Liên minh châu Âu), đã ghi nhận 2,465 vụ việc tại châu Âu. Số liệu phân theo từng quốc gia cho thấy những chi tiết đáng chú ý:



Không phải ngẫu nhiên mà các quốc gia cho phép làn sóng di cư bất hợp pháp lớn nhất từ các quốc gia Hồi giáo – bao gồm Pháp, Anh, Đức và Áo – lại là những nơi xảy ra nhiều vụ việc nhất. Tất nhiên, không phải tất cả các cuộc tấn công này đều do những phần tử Hồi giáo cực đoan gây ra, nhưng sẽ thật ngây thơ nếu phớt lờ mối tương quan này.

Đức Giáo Hoàng Leo từng nhiều lần đề cập đến việc cần phải “bớt sợ hãi” Hồi giáo hơn. Tuy nhiên, thực tế trên hiện trường – vốn hiếm khi được các cơ quan truyền thông lớn đưa tin hoặc thường bị xem nhẹ – cho thấy rằng việc bày tỏ mối quan ngại lớn hơn đối với Hồi giáo là điều hoàn toàn xác đáng; xét cả về những tác động của tôn giáo này trong thế giới thế tục, lẫn hệ quả hữu hình đối với các Kitô hữu khi Hồi giáo bị coi đơn thuần chỉ là một trong số các “tôn giáo thế giới”.

Tổ chức “Trợ giúp Giáo hội đau khổ” (Aid to the Church in Need) cũng vừa công bố báo cáo hai năm một lần về tình trạng ngược đãi Kitô hữu trên toàn cầu… Hiện có hơn 220 triệu Kitô hữu tại 165 quốc gia đang phải đối diện với các mối đe dọa. Đôi khi, người ta có cảm giác rằng, cũng giống như các chính phủ châu Âu và giới truyền thông, Vatican không muốn thu hút sự chú ý vào hiện tượng này vì lo ngại sẽ gây ra phản ứng dữ dội – giống như những gì đã xảy ra sau khi Đức Giáo Hoàng Bê-nê-đíc-tô XVI đưa ra những nhận xét ôn hòa về Hồi giáo trong bài diễn văn tại Regensburg.

Đối với những ai theo dõi những tranh cãi không hồi kết xoay quanh “Công đồng Vatican II” – một sự kiện đã kết thúc từ sáu thập niên trước – thì tất cả những điều này gợi lại những câu hỏi (hay đúng hơn là những nỗi lo ngại) từng xuất hiện ngay trong thời gian diễn ra Công đồng. Đồng thời, nó cũng đặt ra nghi vấn liệu định hướng từng được các giám mục trên thế giới coi là đúng đắn trong giai đoạn 1962–1965, liệu có còn là kim chỉ nam phù hợp nhất trong một thế giới đã thay đổi rất nhiều như hiện nay hay không. Khi đọc lại vài trang trong cuốn sách A Deeper Vision (Một Tầm Nhìn Sâu Sắc Hơn) của mình, tôi tình cờ bắt gặp những lời này của Joseph Ratzinger, khi ngài còn là một vị Hồng Y:

"Không phải mọi công đồng hợp lệ trong lịch sử Giáo hội đều mang lại hoa trái; xét cho cùng, nhiều công đồng trong số đó chỉ là sự lãng phí thời gian... Bất chấp tất cả những điều tốt đẹp có trong các văn kiện mà Công đồng Vatican II đã ban hành, thì nhận định cuối cùng về giá trị lịch sử của Công đồng này vẫn chưa được đưa ra. Việc liệu cuối cùng nó có được xếp vào hàng những cột mốc quan trọng trong lịch sử Giáo hội hay không, điều đó phụ thuộc vào những người sẽ biến các văn kiện ấy thành đời sống thực tế của Giáo hội".

Cách lý giải cũ cho rằng trước Công đồng, Giáo hội đã quá khép kín; và ý định của Đức Gio-an XXIII khi triệu tập Công đồng là mở cửa Giáo hội đón nhận những điều tốt đẹp từ thế giới hiện đại, nhằm giúp công cuộc loan báo Tin Mừng trở nên hiệu quả hơn. Để đạt được mục tiêu đó, các nghị phụ Công đồng đã chú trọng vào những khía cạnh tích cực, thậm chí còn được yêu cầu không nên đề cập đến những điều xấu xa hiển nhiên – chẳng hạn như chủ nghĩa cộng sản, một phong trào hiếu chiến nhất, được tổ chức chặt chẽ nhất và gây ra nhiều cái chết nhất trong lịch sử nhân loại (100 triệu người thiệt mạng). Và cả thái độ chống tôn giáo vốn mang bản chất nguy hiểm.

Chính sách đối ngoại (Ostpolitik) của Đức Giáo Hoàng Gio-an Phao-lô II đã thể hiện một lập trường mạnh mẽ hơn – và mang lại những lợi ích rõ rệt.

Dù có phần đơn giản hóa vấn đề, nhưng không sai khi nói rằng – cả trong quá khứ lẫn hiện tại – câu hỏi cốt yếu vẫn là: liệu Giáo hội đang rao giảng Tin Mừng cho thế giới, hay chính thế giới đang “rao giảng” tư tưởng của mình cho Giáo hội? Vào giữa thập niên 1980, khi còn là một nhà truyền giáo tại Peru, Đức Giáo Hoàng Leo đã chứng kiến thực tế cái gọi là “đối thoại” giữa Ki-tô giáo và chủ nghĩa Marx thường dẫn đến kết cục là các Ki-tô hữu lại trở thành người theo chủ nghĩa Marx; trong khi chiều ngược lại – những người theo chủ nghĩa Marx trở thành Kitô hữu – hầu như không bao giờ xảy ra. Gần đây hơn, các nhà hoạt động nữ quyền cực đoan và cộng đồng LGBT đang thúc đẩy tiến trình “đối thoại” thông qua khái niệm “tính hiệp hành” (synodality).

Ít nhất, lịch sử này nên là lời cảnh báo về những khẳng định hời hợt cho rằng việc tiếp tục “thực thi” Công đồng Vatican II hay thúc đẩy “tính hiệp hành” chính là con đường dẫn đến công cuộc truyền giáo hiệu quả hơn ngày nay. Nữ tu Nathalie Becquart, một trong những nhân vật lãnh đạo tiến trình hiệp hành, từng phát biểu: “Tính hiệp hành chính là Công đồng Vatican II được gói gọn lại”.

Nếu điều đó đúng – dù thực tế không hẳn như vậy – thì nó đặt ra hàng loạt vấn đề lớn mà Đức Giáo Hoàng Leo cần phải bắt đầu giải quyết, giờ đây khi ngài đã trở lại Rome.